فیزیوتراپیست وحید صادقی هشجین

سالمند کیست؟

سالمندي (عبور از مرز ۶۰ سالگي )

سازمان بهداشت جهانی سالمندی را به ترتیب زیر تعیین می کند :

سالمند جوان
 ۷۴-۶۰ سال
 
سالمند
 ۹۰ - ۷۴ سال
 
سالمند پیر
 ۹۰ سال به بالا
 

در آغاز قرن بيست ويكم قرار داريم قرني كه اميد به زندگي براي جهانيان  از مرز ۶۶ سال گذشته است .

سالخوردگي جمعيت :

سالخوردگي جمعيت عبارتست از مرحله اي كه طي آن افراد سالمند نسبت بيشتري از كل جمعيت را به خود اختصاص مي دهد . با كاهش ميزان باروري كلي از يك سو و كاهش ميزان مرگ وافزايش اميد به زندگي از سوي ديگر ، ساختار سني جمعيت از گروههاي سني جوان تر به پيرتر تغيير مي يابد.

جهان در حال پیر شدن :

هر سال حدود  ۷ /۱ %   به جمعيت جهان  افزوده ميشود .اين افزايش براي جمعيت ۶۵ سال و بالاتر  ۵/۲%  است .واين فاصله تركيب سني جهان را به سوي پير شدن سوق ميدهد .

پيش بينــي ميشــــود :

ربع قرن ديگر جمعيت سالمندان به ۲/۱ ميليــــارد نفر يعني ۱۴%جمعيت جهان  برسد .

در سال ۲۰۵۰ حدود ۲ بيليون يعني به  ۲۱% جمعيت جهان برسد و  براي اولين بار در تاريخ در سال ۲۰۵۰جمعيت زير ۱۵ سال و بالاي ۶۰ سال مساوي مي شوند یعنی هر كدام ۲۱% .

در سال ۲۰۰۰ ،۲۰% از جمعيت اروپا ، پير ترين قاره جهان سالمند بوده  و در سال ۲۰۵۰ حدود ۳۷% جمعيت آن ر ا  سالمندان تشكيل ميدهد . آفريقا جوانترين قاره جهان ، در سال ۲۰۰۰ ، ۵%  جمعيت سالمند  ودر سال ۲۰۵۰ ، ۱۰%جمعيت سالمندان را دارد.

برخی از مسائل و مشکلاتی که در کشورهای در حال توسعه بر مسئله سالمندی تاثیر می گذارند :

۱. نرخ رشد بالاتر جمعیت به معنی جمعیت سالمند بیشتر در آینده خواهد بود

۲. این کشور ها هنوز با مشکلات ناشی از توسعه دست به گریبان هستند و به بررسی مسائل مرتبط با پیر شدن جمعیت نمی اندیشند .در نتیجه برای آینده پیش بینی های لازم بعمل نیاورده به طور ناگهانی با پدیده سالمندی  جمعیت و دشواریهای حاصل از آن روبرو خواهند شد.

۳. در کشورهای در حال توسعه سرعت سالخوردگی جمعیت بیشتر است و در مقایسه با کشور های توسعه یافته ، مدت زمان کمتری طول می کشد تا جمعیت سالمندان ۲ برابر شود . بنابراین ، این کشورها آمادگی کافی برای رویارویی با این وضعیت را نخواهند داشت و این مسئله بعنوان تغییری در نظام اجتماعی ، مشکلات بسیاری برای آنان بوجود خواهد آورد .

۴. بر خلاف کشورهای توسعه یافته ، در این کشورها درصد بالایی از سالمندان در مناطق روستایی زندگی می کنند. گفته می شود تا سال ۲۰۲۵ ، ۸۲% از سالمندان کشور های توسعه یافته در شهرها زندگی خواهند کرد . حال آنکه این رقم برای کشورهای در حال توسعه ۵۰% خواهد بود .

۵. در کشورهای در حال توسعه سالمندان معمولاٌدر خانواده های گسترده ، که چند نسل را در بر می گیرد زندگی می کنند و تعداد سالمندانی که تنها به سر می برند نسبت به کشورهای پیشرفته کمتر است .

۶. از آنجا که در کشورهای در حال توسعه نظام های حمایت اجتماعی آنقدر وسیع نیستند تا همه سالمندان را پوشش دهند ، خانواده مهمترین پشتوانه و بهترین منبع حمایت مالی و اجتماعی و معنوی برای سالمندان محسوب می شود .

با توجه به تفاوتهای مذکور در بالا ، کشورهایی با شرایط کشور ما نمی توانند در مورد رسیدگی به مسئله پیر شدن جمعیت ، از کشورهای توسعه یافته تقلید کرده و براساس شیوه های آنان برنامه ریزی نمایند . همانطور که شرایط و  مسائل ما متفاوت هستند ، نیازهای ما هم متفاوت بوده ، سیاست ها و برنامه ریزی های متفاوتی را طلب میکند.

چرا جمعیتی سالخورده می شود؟

* موفقیت در برنامه های تنظیم خانواده سبب شده میزان باروری کلی  (Total Fertility) TFRدر کشورهای در حال توسعه از جمله کشور ما کاهش یابد بنابراین تعداد فرزند آوری کمتر شده ، به جمعیت بزرگسالانی که روزی پیر خواهند شد افزوده می شود .

* بهبود شرایط بهداشتی و درمانی سبب کاهش مرگ ومیر شده در عوض امید به زندگی (Life Expectancy) طولانی تر افزایش یافته است . در کشور ما عمر متوسط برای مردان ۶۷ سال و برای زنان ۷۰ سال می باشد.

* در موارد نادر ، رویدادهایی سبب می شود جمعیت جوان یک منطقه از بین بروند همین امر سبب افزایش میزان درصد جمعیت سالخورده می شود مانند آفریقا جوان ترین قاره جهان که شیوع ایدز در آنجا و مرگ ومیر جوانان ، افزایش در صد جمعیت سالخورده را در پی داشته است .

تركيب جمعيتي ايران

شاخصهاي آماري نشان ميدهد كه پير شدن جمعيت در كشور ما آغاز شده است و پيش بيني ميشود كه در فاصله سالهاي ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۵ به میانه  سني جمعيت كشور ۱۰ سال افزوده شود۰( سال ۷۵، ۴/۱۹ – سال ۱۴۰۰ ، ۲/۳۲ ميرسد )

سرشماري ۱۳۷۵ نشان داد كه ۶/۶ % از جمعيت كشورمان افراد ۶۰ سال و بالاتر هستند (يعني حدود ۷/۳ ميليون نفر ) بر اساس سرشماری DHS این رقم به۸/۷ % رسیده  و پيش بيني ميشود كه ظرف ۲۰ سال آينده به بيش از ۲ برابر حدود ۵/۸ ميليون نفر افزايش يابد و در واقع شدت سالخوردگي در كشور از سال ۱۴۱۰ به بعد خود نمايي مي كندو این به معنای انفجار جمعیت سالمند در کشور ماست  .

هم اکنون بیش از ۵۰% از جمعیت کشور ما زیر ۲۰ سال است و سالمندان بالای ۶۰ سال حدود ۸/۷ % از کل جمعیت را تشکیل می دهد این ارقام نشاندهنده این است که کشور ما کشور جوانی است و برآوردن نیازها و تامین آتیه مناسب برای جمعیت جوان آن مستلزم برنامه ریزی ها وسیاستگذاریهای ویژه می باشد .

از طرف دیگر اگرچه عدد۸/۷ % عدد کوچکی بنظر میرسد اما در مدت زمان کوتاهی این رقم آنقدر بزرگ خواهد شد که ناگهان با جمعیت بزرگی از سالمندان مواجه خواهیم شد . بنابراین جامعه ما فقط با مشکلات مربوط به جوانان دست به گریبان نیست و ما هم برای رسیدگی به مسائل جوانان باید برنامه ریزی کنیم و هم باید برای جمعیت سالمندی که به زودی با آن روبرو خواهیم شد آمادگی لازم را داشته باشیم .

منبع : سایت پزشکان بدون مرز