فیزیوتراپیست وحید صادقی هشجین

ارگونومي كامپيوتر ؛ فن آوری  تطبيق ابزارها کامپیوتر و انسان (قسمت اول)

(همراه با تصویرهایی از کار صحیح با کامپیوتر) 

  ارگونومي كامپيوتريعني ؛ مطالعه و بررسي عوامل انساني در ارتباط با كامپيوتر.

 اين دانش ، شيوه هاي تطبيق ابزارها و وسايل كار با بدن فرد را ارائه داده تا از بروز اثرات ناهنجار جلوگيري شود

طي چند سال اخير به اين دانش در زمينه توليد وسايل مختلف كامپيوتر توجه زيادي شده است . توليد كنندگان و طراحان ابزارها و وسايل سعي دارند تا با رعايت اصول ارگونومي، ميزان تاثيرات سوء وسايل بر بدن انسان را كاهش دهند. توليد كنندگان تجهزات وسايل كامپيوتر ( مانند صفحه كليد، ماوس، ميزو صندلي و ساير وسايل كامپيوتر اكنون سعي مي كنند تا محصولات را مطابق با اصول ارگونومي طراحي و توليد كنند. رعايت اصول ارگونومي سبب كاهش ضايعات چشم، سردرد و كمر درد اپراتورهاي كامپيوتر خواهد شد.

كاربرد كامپيوتر در زندگي بشر بسيار زياد است و تعداد زيادي از افراد ساعتهاي متمادي با كامپيوتر كار مي كنند. به همين دليل شناخت عوامل موثر در محيط كار با كامپيوتر اهميت زيادي دارد وجود شرايط نامناسب در محيط كاري و عدم توجه بهقسمت اول موارد ايمني هنگام كار با كامپيوتر ممكن است در بلند مدت سبب بروز بيماريها و ناهنجاريها شود.

ارگونومی چیست؟

ارگونومي بعنوان رشته اي از علوم كه با بدست آوردن بهترين ارتباط ميان كارگران و محيط كاري شان ، مرتبط است تعريف ميشود . ارگونومي با ارزيابي قابليتها و محدوديتهاي انسان (بيومكانيك و آنتروپومتري ) ، استرسهاي كاري و محيطي (فيزيولوژي كار و روانشناسي صنعتي ) ، نيروهاي استاتيك و ديناميك روي بدن انسان (بيومكانيك )، احتياط (روانشناسي صنعتي ) ، خستگي (فيزيولوژي كار و روانشناسي صنعتي )، طراحي و آموزش و طراحي ايستگاه كاري و ابزارها (آنتروپومتري و مهندسي )، سر و كار دارد. بنابراين ارگونومي از خيلي از علوم و مهندسي تشكيل يافته است .

موضوع ارگونومي :

ارگونومي شغلي تلاش ميكند تا با بازبيني سيستم هاي كاري ، آنها را در جهت كاهش استرسهاي حرفه اي تغيير دهد .

اصول ارگونومي در صنعت :

- طراحي تغيير ، جايگزيني و نگهداري تجهيزات براي ارتقاي بهره وري ، زندگي كاري و كيفيت توليد

- طراحي و تغيير فضاهاي كاري و جانمايي كاري براي سهولت و سرعت عمليات خدمات و نگهداري

- طراحي و تغيير روشهاي كاري شامل اتوماسيون و تخصيص وظيفه بين اپراتور و ماشين

- كنترل فاكتورهاي فيزيكي (گرما ،سرما،صدا،ارتعاش ،نور) در محل كار براي توليد بهتر و ايمني كاركنان

فاكتورهاي استرس در محيط هاي كار :

هر محيط كاري فاكتورهاي استرس مخصوص خود را دارد. در زير فاكتورهاي استرس شناخته شده در محل كار آمده است .

- پيچيدگي و تعدد ابزارهاي مورد استفاده در محيط كار

- وضعيتهاي محيطي غير طبيعي (گرما ، صدا ، ارتعاش ، روشنايي ، مواد سمي و …)

- بار كاري فيزيكي و فكري

نتايج بكارگيري ارگونومي:

موارد زير تعدادي از نتايج بكارگيري اصول ارگونومي در محل كاراست .

- درك تاثير مخصوص نوع كار روي جسم كاركنان و كارايي شغلي شان

- پيش بيني پتانسيل اثرات طولاني مدت (يا تجمعي ) كار روي جسم كاركنان

- ارزيابي تناسب محل كار و ابزارها براي كارگران جهت انجام كار

- بهبود بهره وري و آسايش كارگران توسط (تطبيق كار براي شخص ) يا تطبيق شخص براي كار نتايج اين قبيل تلاشها دستيابي به بهترين هماهنگي ميان قابليتهاي كارگر و نيازمنديهاي شغل است .

بيومكانيك :

بيومكانيك تركيبي از فيزيك مهندسي (مكانيك ) ، آنتروپومتري و پايه علوم پزشكي (بيولوژي و فيزيولوژي ) كه از طريق رياضي مرتبط گشته اند . آن قوانين فيزيكي را براي توصيف پديده هاي بيولوژيكي بدن انسان استفاده ميشود . اصول بيومكانيك جهت مطالعه پاسخهاي بدن انسان به بارها و استرس هايي كه در محيطهاي كاري بر آن قرار ميگيرد، ميباشد .

فيزيولوژي كار :

مطالعه عملكرد ارگانيسمهاي انسان توسط استرسهاي كار ماهيچه اي تحت تاثير قرار ميگيرد.

پاسخهاي فيزيولوژيك ناشي از كار فيزيكي شامل سيستمهاي ماهيچه اي اسكلتي و قلبي عروقي ميباشد.

ارزيابي توانايي كاري:

1- ضربان قلب

2- اكسيژن مصرفي

بيومكانيك حرفه اي :

بررسي فيزيكي كارگر و ابزار ، ماشين آلات و مواد به نحوي كه كارايي بهينه داشته و كمترين آسيبها متوجه شخص گردد اختلالاتي را كه بدليل عدم تطابق قابليتهاي فردي و نيازمنديهاي شغلي وجود دارد را به حداقل ميرساند و از بروز يك اختلال اسكلتي –عضلاني پيشگيري مينمايد .

جنبه هاي بهداشتي ارگونومي :

1- پيشگيري از بيماريها و اختلالات ناخواسته و غيبت

2- طراحي بهينه ايستگاههاي كاري

3- بهترين استفاده از انرژي تلاش كاري

4- بهترين استفاده از منابع و قابليتهاي كارگر

جنبه هاي اقتصادي ارگونومي :

1- استفاده بهينه از انرژي كه باعث كارايي بيشتر ميگردد

2- دوره هاي منظم كار و استراحت كه باعث بهره وري بيشتر ميگردد

3- حذف خستگي كه باعث افزايش كيفيت كار ميشود .

خستگي ناشي از كار :

خستگي ناشي از كارعبارتست از ضعف و ناتواني در تمامي حركات بدن بطوريكه اين نوع خستگي در صنعت بصورت خستگي عضلاني (جسمي ) و خستگي روحي (رواني ) ظاهر ميشود .

انواع خستگي :

1- خستگي چشمي

2- خستگي كل بدن

3- خستگي فكري

4- خستگي عصبي

5- خستگي مزمن

6- خستگي ناشي از بهم خوردن ريتم روز و شب

عوارض خستگي :

1- كاهش توجه

2- كاهش دريافت

3- كاهش سرعت عملكرد فيزيكي و ذهني

4- كاهش دقت و افزايش اشتباه

5- مصرف انرژي بالا جهت ثابت نگهداشتن راندمان

6- احساس خستگي ، گيجي ، و تحريك پذيري